Πέμπτη 16 Ιουλίου 2020 | 06:49

ΔιεθνήPointer

Καμπανάκια κρίσης

Μέσα στο 2019 τα επιτόκια των δεκαετών κρατικών ομολόγων (δηλαδή των ομολόγων που λήγουν μετά από δέκα χρόνια) έπεσαν πιο κάτω από τα επιτόκια των τρίμηνων. Στις ΗΠΑ η διαφορά αυτή άρχισε να μεγαλώνει από τον περασμένο Μάη για να αυξηθεί ακόμα περισσότερο τον Αύγουστο. Στη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία παρατηρήθηκε το ίδιο σε ορισμένα ομόλογα.

Αυτό φυσικά αποτελεί παράδοξο. Γιατί όταν αγοράζεις ένα δεκαετές ομόλογο, δηλαδή δεσμεύεις τα χρήματά σου για δέκα χρόνια, περιμένεις να κερδίσεις περισσότερα από όταν αγοράζεις ένα τρίμηνο, όχι μόνο γιατί δεσμεύεις τα χρήματά σου για μικρότερο χρονικό διάστημα, αλλά γιατί οι κίνδυνοι να τα χάσεις αυξάνονται όσο πιο αργά τα πάρεις πίσω (θα μπορούσε να ξεσπάσει μία νέα κρίση για παράδειγμα).

Αυτό το παράδοξο αναφέρεται στην τελευταία τριμηνιαία έκθεση της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (Bank of International Settlements–BIS), η οποία επισημαίνει ότι τέτοια φαινόμενα (που τα χαρακτηρίζει με τον τεχνοκρατικό όρο «αντίστροφη καμπύλη των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων») είχαν προηγηθεί από όλες τις περιοδικές οικονομικές κρίσεις μέχρι το 1973. Κάθε φορά που η διαφορά μεταξύ των επιτοκίων των δεκαετών με τα τρίμηνα ομόλογα γινόταν αρνητική (δηλαδή τα τρίμηνα είχαν υψηλότερα επιτόκια από τα δεκαετή), κατά τη διάρκεια περιόδων οικονομικής ανάκαμψης, μέσα στα επόμενα δύο χρόνια ξέσπαγε μία νέα κρίση.

Αυτό αποδόθηκε στο ότι, όταν οι επενδυτές προβλέπουν πιο αδύναμη οικονομική δραστηριότητα, περιμένουν από τις κεντρικές τράπεζες να ακολουθήσουν μια πολιτική συνεχούς μείωσης των επιτοκίων δανεισμού, προκειμένου οι καπιταλιστές να βρίσκουν πιο φτηνό χρήμα για να δανείζονται. Αρα, σε βάθος δεκαετίας, οι επενδυτές (δηλαδή το χρηματιστικό κεφάλαιο, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους) προβλέπουν μείωση της λεγόμενης «ανάπτυξης», πράγμα που θα οδηγήσει τα επιτόκια προς τα κάτω. Γι’ αυτό και δέχονται να αγοράσουν τα δεκαετή ομόλογα με χαμηλότερα επιτόκια από τα τρίμηνα, καθώς θεωρούν ότι στο μέλλον (όταν εξαργυρώσουν τα δεκαετή ομόλογα) θα κερδίσουν περισσότερα λεφτά. Αν για παράδειγμα αγοράσουν σήμερα ένα δεκαετές ομόλογο 100 χιλιάδων δολαρίων με επιτόκιο 2%, αυτό σημαίνει ότι το 2019 θα βγάλουν 2 χιλιάρικα. Αν όμως αυτά τα 100 χιλιάρικα τα επενδύσουν το 2029 σε τρίμηνα ομόλογα, με ένα επιτόκιο 0.5%, θα βγάλουν μόλις ένα πεντακοσάρικο, δηλαδή το ένα τέταρτο.

Φυσικά, ένας καπιταλιστικός οργανισμός δε θα μπορούσε να φέρει τον πανικό. Η έκθεση αναφέρει ότι τώρα τα οικονομικά δεδομένα των ιμπεριαλιστικών χωρών είναι καλά, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν προβλήματα στο διεθνές εμπόριο λόγω του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ-Κίνας. Η έκθεση αναφέρει ένα ακόμα φαινομενικά παράδοξο γεγονός. Οτι αν και τα επιτόκια μειώνονται, οι επενδυτές δε ζητούν ασφάλιστρα από μελλοντικούς κινδύνους στα μακροπρόθεσμα ομόλογα. Τα ασφάλιστρα αυτά μειώνονται συνεχώς. Μια εξήγηση που θα μπορούσε να δοθεί είναι ότι το χρηματιστικό κεφάλαιο θεωρεί ότι δε θα χάσει τα λεφτά του, από τη στιγμή που τα ιμπεριαλιστικά κράτη έχουν δείξει στο παρελθόν ότι διασφαλίζουν τα συμφέροντά του.

Τα παραπάνω δεν τα αναφέρουμε για να γίνουμε «μάντεις» του πότε θα ξεσπάσει η επόμενη περιοδική οικονομική κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού, ο οποίος έτσι κι αλλιώς περνάει γενική κρίση, με την έννοια ότι οι παραγωγικές σχέσεις (οι σχέσεις δηλαδή που αναπτύσσονται στην παραγωγή, με την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και την απομύζηση ολοένα και περισσότερης υπεραξίας από τους εργαζόμενους) μπαίνουν φρένο στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Τα αναφέρουμε για να επισημάνουμε ότι ακόμα και καπιταλιστικοί οργανισμοί, όπως η BIS, δεν εμφανίζουν αισιόδοξες προβλέψεις για το μέλλον.

Ενα ακόμα στοιχείο που θα πρέπει να πάρουμε υπόψη μας για να έχουμε μία καλύτερη εικόνα της κατάστασης που διαμορφώνεται στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία είναι η τεράστια συγκεντροποίηση του χρηματιστικού κεφαλαίου. Σύμφωνα με την προηγούμενη έκθεση της BIS (τον περασμένο Ιούλη), στον παγκόσμιο διατραπεζικό δανεισμό κυριαρχεί ένας μικρός αριθμός συναλλαγών τεράστιας αξίας. Πιο συγκεκριμένα, μόνο το 2.4% όλων των συναλλαγών μεταξύ πιστωτριών τραπεζών μίας χώρας και τραπεζών άλλης χώρας που δανείζονται από τις πρώτες, ήταν αξίας πάνω από 50 δισ. δολάρια σε μέγεθος στα τέλη του 2018. Ομως αυτές οι συναλλαγές αποτελούν τα δύο τρίτα των παγκόσμιων διασυνοριακών συναλλαγών μεταξύ τραπεζών! Αυτή η συγκεντροποίηση αποδίδεται από την BIS στο γεγονός ότι μόνο οι πέντε μεγαλύτερες πιστώτριες χώρες, Γαλλία, Γερμανία, Ιαπωνία, Βρετανία και ΗΠΑ καταλαμβάνουν το 55% των παγκόσμιων διασυνοριακών πιστώσεων (δηλαδή δίνουν πάνω από τα μισά δάνεια παγκόσμια) και σχεδόν το 70% της αξίας του συνόλου των δανείων αυτών. Αν τα παραπάνω αφορούν τον διατραπεζικό δανεισμό, συγκεντροποίηση παρατηρείται σύμφωνα με την BIS και στα δάνεια μεταξύ τραπεζών και μη τραπεζικών οργανισμών. Τι σημαίνει αυτό; Οτι όλο και περισσότερα λεφτά βρίσκονται σε όλο και λιγότερα χέρια.
Σάββατο 05 Οκτωβρίου 2019